Bəzi tarixlər təqvimdə sadəcə bir günün yerini tutur, bəziləri isə bütöv bir xalqın zaman anlayışını dəyişir. Onlar keçmişlə gələcək arasında görünməz bir sərhəd yaradır. 8 Noyabr da Azərbaycan üçün məhz belə tarixlərdəndir. Lakin bu günün mənasını yalnız təqvimdəki rəqəmlərlə, yaxud tarixi hadisələrin xronologiyası ilə ölçmək mümkün deyil.
Çünki əslində dəyişən təqvim deyil, zamana baxan insanın özüdür.
Zaman qəribə anlayışdır. Saatlar hamı üçün eyni sürətlə işləyir, illər hər kəsin həyatından keçir, amma hər kəs eyni zamanı yaşamır. Bir insan üçün bir gün adi bir gündür, digəri üçün illərlə davam edən gözləntinin, həsrətin, ümidin və nəhayət, qovuşmağın simvoludur. Elə buna görə də 8 Noyabrı yalnız bir təqvim günü kimi qəbul etmək onun mənəvi ölçüsünü kiçiltmək olardı.
Bir zamanlar gələcək haqqında danışarkən insanların cümlələri gözlənti ilə başlayırdı. “Bir gün qayıdacağıq”, “Bir gün yenidən görəcəyik”, “Bir gün o torpaqlarda həyat canlanacaq…” Bu cümlələrdə zamanın özü sanki dayanmışdı.
Gələcək hələ yaşanmamış, amma hər gün düşünülən bir ünvana çevrilmişdi. İnsan bəzən görmədiyi bir yerə də bağlanır, heç getmədiyi küçənin həsrətini çəkir, yalnız xatirələrdən tanıdığı bir evin qayıdışını gözləyir. Çünki yaddaş coğrafiyadan daha genişdir; insanın içində də bir vətən yaşayır.
8 Noyabr həmin gözləntinin zamanla münasibətini dəyişdirdi. Dünənin əlçatmaz görünən arzusu bugünün reallığına çevrildi. Lakin bu dəyişiklik yalnız bir tarixi mərhələnin başa çatması deyildi. Bu, həm də gələcəyin artıq başqa suallarla başlaması idi. Əgər dünən əsas sual “Nə vaxt qayıdacağıq?” idisə, bu gün qarşımızda daha mürəkkəb bir sual dayanır: “Qayıtdıqdan sonra necə yaşayacağıq?”
Məhz burada zamanın fəlsəfəsi dəyişir. Çünki tarix müəyyən bir gündə baş verə bilər, amma onun mənası sonrakı illərdə insanların davranışları, seçimləri və yaratdıqları ilə formalaşır. Zəfər yalnız xatırlanmalı hadisə deyil, həm də yaşanmalı məsuliyyətdir.
Onu gələcək nəsillərə ötürməyin yolu yalnız tarix dərsliklərindəki məlumatları qorumaqdan keçmir. Bu, düşüncəni inkişaf etdirmək, cəmiyyəti gücləndirmək, milli yaddaşı qorumaq və daha sağlam gələcək qurmaq deməkdir.
Bəlkə də, bir xalqın ən böyük gücü keçmişini unutmaması deyil, keçmişindən gələcəyinə doğru düzgün yol çəkə bilməsidir. Tarix bizə nələrin baş verdiyini söyləyir, amma gələcəyin necə olacağını bizim seçimlərimiz müəyyənləşdirir. Zəfərin mənəvi dəyəri də məhz burada üzə çıxır. O, bizi yalnız geriyə baxmağa deyil, irəliyə daha məsuliyyətlə addımlamağa çağırır.
İllər sonra 8 Noyabr yenə təqvimdə öz yerində olacaq. Rəqəmlər dəyişməyəcək, tarix öz adını qoruyacaq. Ancaq həmin günü yaşayan insanların düşüncələri, qurduqları şəhərlər, yetişdirdikləri nəsillər, yaratdıqları əsərlər və qazandıqları uğurlar bu tarixin mənasını daim yeniləyəcək.
Çünki təqvim günləri sayır, tarix hadisələri yadda saxlayır, amma zamanı insanın özü dəyişdirir.
8 Noyabrın bizə verdiyi ən mühüm mesaj da bəlkə budur ki, bəzi qələbələr bir gündə qazanılır, onların əsl mənası isə gələcək boyunca yazılır.
Elmar
