İpoteka və Kredit Zəmanət Fondu tərəfindən satmaq öhdəliyi ilə kirayə mənzil əldə edilməsi qaydalarına bir sıra dəyişikliklər edilib.
1 oktyabr 2026-cı il tarixindən qüvvəyə minən yeniliklər vətəndaşların bu imkandan yararlanma şərtlərini genişləndirir, müqavilə öhdəliklərinin başqa şəxsə ötürülməsi qaydalarını müəyyənləşdirir.
Bəs yeni dəyişikliklər vətəndaşların kirayə mənzil əldə etməsini asanlaşdıracaqmı?
Gununsesi.info-ya danışan əmlak məsələləri üzrə ekspert Fərid Cəfərli mövzunu belə şərh edib:
“Satmaq öhdəliyi ilə kirayə mexanizmi vətəndaşların mənzilə çıxış imkanlarını genişləndirməyə yönəlmiş alternativ mənzil təminatı vasitəsidir. Bu mexanizmin əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, vətəndaş mənzilin dəyərini birdəfəlik ödəmək əvəzinə müəyyən edilmiş müqavilə şərtləri çərçivəsində ödənişlər həyata keçirir və öhdəliklərini tam yerinə yetirdikdən sonra mənzilə sahib olmaq imkanı əldə edir.
Bu model xüsusilə ilkin kapitalı məhdud olan, lakin müntəzəm gəlirə malik və uzunmüddətli maliyyə öhdəliklərini yerinə yetirmək imkanına sahib ailələr üçün əhəmiyyətlidir.
Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, mexanizm sadəcə mənzildə yaşamaq imkanı deyil, eyni zamanda uzunmüddətli maliyyə planlaşdırması tələb edən müqavilə münasibətidir. Buna görə də vətəndaşlar qərar verərkən yalnız aylıq ödənişin məbləğini deyil, ümumi öhdəliyi, müqavilənin müddətini və gələcək maliyyə imkanlarını da nəzərə almalıdırlar.
2026-cı il oktyabrın 1-dən tətbiq edilən dəyişiklikləri üç əsas istiqamətdə qiymətləndirmək olar.
Birinci dəyişiklik müqavilə üzrə hüquq və öhdəliklərin başqa şəxsə ötürülməsi ilə bağlıdır. Yeni qaydalara əsasən, kirayəçi müqavilə bağlandığı tarixdən üç il keçdikdən sonra öz öhdəliklərini başqa şəxsə ötürə bilər.
İkinci dəyişiklik mexanizmdən təkrar istifadə imkanına aiddir. Öhdəliklərini başqa şəxsə ötürmüş vətəndaşlar bu mexanizmdən yenidən yalnız ötürülmə tarixindən beş il keçdikdən sonra yararlana biləcəklər.
Üçüncü dəyişiklik isə müraciətçilərin maliyyə vəziyyəti və kredit tarixçəsinin qiymətləndirilməsi ilə əlaqədardır. Müraciət zamanı İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun vəsaiti hesabına verilmiş aktiv ipoteka krediti olmayan borcalanlar mexanizmdən yararlana biləcəklər. Eyni zamanda, kredit tarixçəsi yalnız “müsbət” və ya “qənaətbəxş” qiymətləndirilən şəxslərin müraciətləri uyğun hesab edilə bilər.
Beləliklə, dəyişikliklər həm müraciət şərtlərini, həm də müqavilə öhdəliklərinin idarə olunması qaydalarını əhatə edir.Yeni qaydaya əsasən, müraciət zamanı belə aktiv krediti olmayan borcalanlar satmaq öhdəliyi ilə kirayə mexanizmindən istifadə edə bilərlər.
Vətəndaşlar üçün əsas tövsiyə müraciətdən əvvəl mövcud kredit öhdəliklərini, gəlirlərini və kredit tarixçələrini yoxlamaq, zərurət yarandıqda isə Fondun müvafiq izahlarını almaqdır.Kredit tarixçəsi şəxsin əvvəlki maliyyə öhdəliklərini necə yerinə yetirdiyini qiymətləndirməyə imkan verən mühüm göstəricilərdən biridir. Uzunmüddətli ödəniş öhdəliyi nəzərdə tutan mexanizmlərdə bu amilin nəzərə alınması maliyyə risklərinin qiymətləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir”.
Fərid Cəfərli əlavə edib ki, yeni qaydalara əsasən, yalnız kredit tarixçəsi “müsbət” və “qənaətbəxş” qiymətləndirilən şəxslər mexanizmdən yararlana biləcəklər:
“Burada bir məsələni də vurğulamaq lazımdır: kredit tarixçəsinin qiymətləndirilməsi konkret meyarlar əsasında aparılmalıdır. Vətəndaşlar öz kredit tarixçələri ilə bağlı sualları olduqda rəsmi kanallar vasitəsilə məlumat almalı və müraciətin qiymətləndirilməsi qaydasını dəqiqləşdirməlidirlər.Yeni qaydaya əsasən, kirayəçi müqavilə bağlandığı tarixdən üç il keçdikdən sonra hüquq və öhdəliklərini başqa şəxsə ötürə bilər. Bu o deməkdir ki, vətəndaş mənzil əldə etdikdən sonra müqavilə üzrə öhdəliklərini qısa müddətdə başqa şəxsə ötürmək imkanına malik olmayacaq.
Bir tərəfdən, belə yanaşma mexanizmin uzunmüddətli mənzil təminatı məqsədinə uyğun istifadəsini dəstəkləyə və mümkün sui-istifadə hallarının qarşısının alınmasına xidmət edə bilər.
Digər tərəfdən, insanların həyat şəraiti həmişə sabit qalmır. İş yerinin dəyişməsi, gəlirlərin azalması, ailə vəziyyətindəki dəyişikliklər və digər sosial səbəblər gələcəkdə maliyyə çətinlikləri yarada bilər.
Bu baxımdan, vətəndaşlar müqavilə bağlamazdan əvvəl yalnız cari imkanlarını deyil, gələcək üç il ərzində ödənişləri davam etdirmək qabiliyyətlərini də real qiymətləndirməlidirlər.Yeni qaydalara görə, öhdəliyini başqa şəxsə ötürmüş vətəndaş mexanizmdən təkrar istifadə etmək üçün ötürülmə tarixindən beş il gözləməlidir.
Bu müddət vətəndaşların mexanizmdən istifadə planlarına birbaşa təsir göstərir. Məsələn, şəxs müqavilə üzrə öhdəliyini ötürürsə, növbəti müraciətini dərhal edə bilməyəcək.
Buna görə də müqavilənin başqa şəxsə ötürülməsi qərarı yalnız mövcud maliyyə çətinliyinin həlli kimi deyil, gələcək mənzil planlarına təsiri baxımından da qiymətləndirilməlidir.
Vətəndaşlar belə qərar verməzdən əvvəl müqavilənin ötürülməsi prosedurunu, bunun hüquqi nəticələrini və təkrar müraciət müddətini dəqiq öyrənməlidirlər.İlk növbədə, vətəndaşlar öz maliyyə imkanlarını obyektiv qiymətləndirməlidirlər. Aylıq gəlirin mövcudluğu təkbaşına kifayət etmir. Kommunal xərclər, ailənin gündəlik ehtiyacları, digər kredit öhdəlikləri və mümkün gözlənilməz xərclər də nəzərə alınmalıdır.
İkinci mühüm məsələ müqavilə şərtlərinin diqqətlə öyrənilməsidir. Vətəndaş aylıq ödənişlərin məbləğini, ümumi ödəniş yükünü, müqavilənin müddətini, ödənişlərin gecikdirilməsinin nəticələrini və mülkiyyət hüququnun hansı şərtlərlə əldə ediləcəyini aydın başa düşməlidir.
Üçüncü məsələ kredit tarixçəsinin əvvəlcədən yoxlanılmasıdır. Bu, müraciət zamanı mümkün uyğunsuzluqları müəyyən etməyə və lazımi məlumatları toplamağa kömək edə bilər.
Dördüncü məsələ yeni qaydalara uyğunluğun dəqiqləşdirilməsidir. Xüsusilə aktiv ipoteka krediti, öhdəliklərin ötürülməsi və təkrar müraciət müddətləri ilə bağlı suallar müraciətdən əvvəl aydınlaşdırılmalıdır.
Ən vacibi isə qərarın yalnız mənzilə sahib olmaq arzusu ilə deyil, real maliyyə imkanları əsasında verilməsidir.Əsas mesajım budur ki, yeni qaydalar vətəndaşlardan daha diqqətli maliyyə planlaşdırması və müqavilə şərtlərinə məsuliyyətli yanaşma tələb edir.
Satmaq öhdəliyi ilə kirayə mexanizmi mənzil əldə etmək üçün mühüm alternativ ola bilər. Lakin bu imkandan düzgün yararlanmaq üçün hər bir vətəndaş öz gəlirlərini, xərclərini, kredit tarixçəsini və uzunmüddətli öhdəliklərini əvvəlcədən qiymətləndirməlidir.
Eyni zamanda, mexanizmin uğuru yalnız qaydaların qəbul edilməsi ilə ölçülməməlidir. Vətəndaşlar üçün məlumatların əlçatan olması, müraciət prosedurlarının aydınlığı və müqavilə şərtlərinin şəffaf izah edilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Mənzil təminatı uzunmüddətli sosial və iqtisadi məsələdir. Buna görə də hər bir dəyişiklik həm sistemin dayanıqlılığı, həm də vətəndaşların real imkanları baxımından qiymətləndirilməlidir.
Vətəndaşlara tövsiyəm odur ki, qərar verməzdən əvvəl qüvvədə olan rəsmi qaydalarla tanış olsunlar və zəruri hallarda İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun 1549 Çağrı Mərkəzindən məlumat alsınlar.
Nəticə etibarilə, düzgün məlumatlandırma, maliyyə məsuliyyəti və şəffaf müqavilə münasibətləri bu mexanizmdən səmərəli istifadənin əsas şərtləridir”.
Şəbnəm Rəhimova
