Dünya bazarında neftin qiyməti yenidən yüksəlir. Enerji resurslarının tədarükündə mümkün fasilələrlə bağlı narahatlıqlar, Yaxın Şərqdə gərginliyin artması və Liviyada hasilatın azalması neft bazarında qiymət artımını sürətləndirən əsas amillər sırasındadır.
“Brent” markalı neftin qiyməti bir barel üçün 114,82 dollara yüksələrək mayın 4-dən bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb. Bu, əvvəlki göstərici ilə müqayisədə 1,46 faiz artım deməkdir. ABŞ-ın WTI markalı neftinin qiyməti isə 1,67 faiz artaraq 101,13 dollara çatıb.
Qiymət artımının əsas səbəblərindən biri Səudiyyə Ərəbistanı ətrafında yaranan gərginlikdir. Yəmən husilərinin hücumları və tərəflər arasında döyüşlərin kəskinləşməsi neft tədarükünün davamlılığı ilə bağlı suallar yaradıb. Dünyanın ən böyük neft ixracatçılarından biri olan Səudiyyə Ərəbistanında təhlükəsizlik risklərinin artması bazarda əlavə narahatlıq doğurur.
“Saudi Aramco” şirkətinin Dəhrandakı baş ofisinin boşaldılması barədə göstəriş verməsi də vəziyyətin ciddiliyini göstərən hadisələrdən biri kimi qiymətləndirilir. Belə addımlar neft hasilatının və ixracının dərhal dayanması demək olmasa da, mümkün risklərin bazar iştirakçıları tərəfindən daha ciddi nəzərə alınmasına səbəb olur.
Neft bazarına təsir edən digər amil Liviyada hasilatın azalmasıdır. Həmada və Tahara yataqlarından Əz-Zaviya limanına neft nəql edən boru kəmərində klapanın bağlanması hər iki yataqda hasilatın aşağı düşməsinə gətirib çıxarıb. Bu hadisə göstərir ki, bazarda qiymət dəyişiklikləri yalnız Yaxın Şərqdəki gərginliklə deyil, ayrı-ayrı ölkələrdə hasilat və nəqliyyat infrastrukturunda yaranan problemlərlə də bağlıdır.
Neftin bahalaşmasını şərtləndirən əsas amillərdən biri də təkliflə bağlı qeyri-müəyyənlikdir. Tədarük marşrutlarında risklərin artması, neft axınlarının qeyri-sabitliyi və yükdaşıma xərclərinin yüksəlməsi bazarda təklif çatışmazlığı ehtimalını gücləndirir. Belə vəziyyətlərdə bazar iştirakçıları mümkün fasilələri əvvəlcədən nəzərə alır və bu da qiymətlərə təsir göstərir.
Mövcud tendensiya davam edərsə, “Brent” markalı neft ardıcıl üçüncü həftəni də bahalaşma ilə başa vura bilər. Həftəlik artımın təxminən 4 faiz olacağı gözlənilir. WTI markalı neftin isə həftə ərzində 0,3 faiz ucuzlaşacağı proqnozlaşdırılır. Bu fərq iki markanın qiymət dinamikasının eyni istiqamətdə dəyişmədiyini göstərir.
Beləliklə, neft bazarında hazırkı bahalaşma təkcə hasilatın azalması ilə deyil, həm də gələcək tədarükə dair risklərin artması ilə əlaqədardır. Bununla belə, qiymətlərin hansı istiqamətdə dəyişəcəyi Yaxın Şərqdəki vəziyyətin inkişafından, hasilatçı ölkələrdəki proseslərdən və tədarükün nə dərəcədə sabit qalacağından asılı olacaq.
Neft bazarında əsas məsələ hazırda yalnız qiymətlərin yüksəlməsi deyil, bu artımın nə qədər davamlı olacağıdır. Geosiyasi gərginlik səngiyər və tədarük sabitləşərsə, qiymətlərdə geriləmə mümkündür. Əksinə, yeni hücumlar və hasilat problemləri yaranarsa, bazarda bahalaşma təzyiqi güclənə bilər.
Afət
