Yəməndə husilərin Səudiyyə Ərəbistanına qarşı hücumlarının artması Türkiyənin bölgədəki mövqeyini və mümkün hərbi dəstəyin həcmini yenidən gündəmə gətirib. Ankara avqustun 7-də imzalanmış Məkkə Birgə Müdafiə Sazişi çərçivəsində Ər-Riyada yardım imkanlarını nəzərdən keçirir. Lakin bu dəstəyin hansı formada həyata keçiriləcəyi hələ müəyyənləşməyib.
Türkiyənin Milli Müdafiə Nazirliyinin açıqlamasına görə, hərbi yardımın növləri ölkənin konstitusion tələbləri yerinə yetirildikdən sonra, Səudiyyə Ərəbistanının ehtiyacları və sahədəki vəziyyət nəzərə alınmaqla müəyyən olunacaq. Bunun üçün əvvəlcə saziş Türkiyə Böyük Millət Məclisində təsdiqlənməli, daha sonra Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin xaricə göndərilməsinə dair icazə alınmalıdır.
Hazırkı yanaşma Türkiyənin birbaşa hücum əməliyyatlarında iştirakından daha çox Səudiyyə Ərəbistanının müdafiə imkanlarının gücləndirilməsinə yönəlib. Hava hücumundan müdafiə vasitələri, hərbi təchizat və kəşfiyyat sahələrində yardım əsas ehtimallar sırasındadır. Xarici işlər naziri Hakan Fidanın açıqlamaları da Ankaranın sazişi hücum deyil, müdafiə məqsədi daşıyan razılaşma kimi qiymətləndirdiyini göstərir.
Məkkə sazişinin əsas məqsədlərindən biri tərəfdaş ölkələrin təhlükəsizliyini gücləndirmək və mümkün hücumların qarşısını almaqdır. Türkiyə, Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanı arasında bu istiqamətdə əməkdaşlıq nəzərdə tutulsa da, ittifaqın yeni yaradılması və hüquqi prosedurların davam etməsi hərbi yardımın həyata keçirilməsinə təsir göstərə bilər. Buna görə də tərəflərin növbəti addımları həm parlament qərarlarından, həm də bölgədəki vəziyyətdən asılı olacaq.
Digər mühüm amil husilərlə Səudiyyə Ərəbistanı arasındakı qarşıdurmanın daha geniş regional gərginliyə çevrilməsi ehtimalıdır. Babülməndəb boğazında gəmiçiliklə bağlı təhlükələr və ABŞ-ın, eləcə də İsrailin mümkün addımları vəziyyətin beynəlxalq miqyasını artırır. Türkiyənin göstərəcəyi dəstəyin həcmi müəyyənləşdirilərkən bu amillərin də nəzərə alınacağı gözlənilir.
Ankara üçün əsas məsələlərdən biri Səudiyyə Ərəbistanına dəstək verməklə yanaşı, İranla münasibətlərdə əlavə gərginlik yaratmamaqdır. Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan Türkiyənin regionda sülh və sabitliyin qorunmasını müdafiə etdiyini bildirib. Hakan Fidanın İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi ilə apardığı telefon danışığı da tərəflər arasında regional gərginliyin azaldılmasına dair təmasların davam etdiyini göstərir.
Beləliklə, Türkiyənin Səudiyyə Ərəbistanına mümkün hərbi dəstəyi yalnız müdafiə ehtiyacları ilə məhdudlaşmır. Bu addımın forması hüquqi prosedurlardan, tərəflərin razılaşmasından və regiondakı dəyişən vəziyyətdən asılı olacaq. Ankaranın qarşısında duran əsas məsələ müdafiə öhdəliklərini yerinə yetirməklə regional tarazlığı qorumaq arasında uyğunluğu təmin etməkdir.
Şəbnəm
