İranın Azərbaycanda uzun illər ərzində həyata keçirdiyi ideoloji fəaliyyət və dini-siyasi təsir imkanları yenidən müzakirə mövzusuna çevrilib. Xüsusilə regionda baş verən proseslər, informasiya müharibəsi və dünyəvi təhsil prinsipləri ətrafında yaranan mübahisələr bu məsələyə diqqəti artırır.
Təxminən 30 il fəaliyyət göstərmiş İran Mədəniyyət Mərkəzinin fəaliyyəti, eləcə də İran mediasının Azərbaycan auditoriyasına yönələn informasiya siyasəti araşdırılmalı olan məsələlər sırasındadır.
Mütəxəssislər xarici ideoloji təsirlərin milli maraqlar, dövlətçilik ənənələri və regional təhlükəsizlik baxımından təhlilinin vacibliyini vurğulayırlar.
Bəs İranın Azərbaycandakı ideoloji fəaliyyətinin əsas hədəfləri nələr olub və ölkəmiz bu cür təsirlərə qarşı hansı vasitələrlə mübarizə aparmalıdır?
Güney Azərbaycan üzrə araşdırmaçı jurnalist Elman Cəfərli Gununsesi.info-ya açıqlamasında bildirib ki, İranın Azərbaycanda uzun illər ərzində həyata keçirdiyi ideoloji fəaliyyətə regional təhlükəsizlik və milli maraqlar kontekstində yanaşmaq lazımdır:
“Təxminən 30 il fəaliyyət göstərmiş İran Mədəniyyət Mərkəzinin fəaliyyəti də bu baxımdan ciddi araşdırılmalıdır. Hesab edirəm ki, bu fəaliyyətin əsas məqsədlərindən biri Xomeyni ideologiyasını Azərbaycanda və bütövlükdə Cənubi Qafqazda yaymaq olub. İranın dini-siyasi təsir mexanizmləri regionun müxtəlif ölkələrində fərqli nəticələr versə də, Azərbaycanda cəmiyyətin dünyəvi dövlətçilik ənənələri və milli kimlik şüuru bu təsirlərin genişlənməsini məhdudlaşdıran amillərdən olub. Bu gün həmin ideoloji xəttin ayrı-ayrı media platformaları və informasiya kanalları vasitəsilə davam etdirilməsi ehtimalı da diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Xüsusilə “Səhər-2” kimi İranın media resurslarının Azərbaycan auditoriyasına yönələn materialları tənqidi təhlil edilməli, onların informasiya siyasəti və ideoloji mesajları araşdırılmalıdır. Sosial narazılıqların mövcud olduğu cəmiyyətlərdə dini və siyasi təbliğatın bu narazılıqlardan öz məqsədləri üçün istifadə etməsi mümkündür. Lakin sosial problemlərin qabardılması ilə cəmiyyətdə qarşıdurma yaratmağa yönələn məqsədli təbliğat arasında fərq qoyulmalıdır.
Digər tərəfdən, İranın özündə yoxsulluq, su qıtlığı və sosial-iqtisadi çətinliklərlə üzləşən insanların problemləri də ciddi narahatlıq doğurur. Belə bir şəraitdə Tehranın başqa ölkələrdə ideoloji təsir imkanlarını genişləndirməyə çalışması suallar yaradır. Oktyabrın 12-də Azərbaycanda baş verən hadisələr və dünyəvi təhsil prinsipləri ətrafında yaranan müzakirələr də hüquqi və ictimai baxımdan obyektiv araşdırılmalıdır. Əgər hər hansı qüvvə dini şüarlardan istifadə etməklə dövlətin dünyəvi təhsil sisteminə və konstitusion prinsiplərinə qarşı təzyiq göstərməyə çalışırsa, buna hüquqi çərçivədə münasibət bildirilməlidir. Bununla belə, konkret şəxsləri və qrupları xarici dövlətlərin təsir agentləri kimi təqdim etmək üçün yoxlanılmış faktlar və hüquqi əsaslar olmalıdır.
Azərbaycanın dünyəvi dövlət quruluşu, milli-mədəni kimliyi və müstəqil siyasəti cəmiyyətin ideoloji manipulyasiyalardan qorunmasında mühüm rol oynayır. Əsas məsələ dini inanclara hörmətlə yanaşmaqla yanaşı, dinin siyasi məqsədlər üçün alətə çevrilməsinə imkan verməməkdir. Azərbaycan cəmiyyəti istənilən xarici ideoloji təsirə qarşı maarifləndirmə, tənqidi düşüncə və qanunun aliliyi prinsipləri əsasında mövqe ortaya qoymalıdır”.
Şəbnəm Rəhimova
