علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران دوشنبه ۳۱ اردیبهشت به مناسبت چهلمین سالگرد آغاز جنگ ایران و عراق در سخنانی که به شکل ویدیویی در جمع شماری از «پیشکسوتان جنگ» ایراد کرد، بدون هیچگونه بازنگری انتقادی در آنچه که اتفاق افتاد گفت: «ما از جنگ پیشرفت و طراوات به دست آوردیم.»
جنگ هشت ساله ایران و عراق ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ آغاز شد و در تابستان سال ۱۳۶۷ بعد از پذیرش قطعنامه سازمان ملل از سوی ایران به پایان رسید. بر اساس آمار رسمی پنج میلیون ایرانی در جنگ شرکت داشتند که از آن میان ۱۹۰ هزار نفر کشته و ۶۷۲ هزار نفر مجروح شدند.
آنها چه کسانی بودند و جنگ را چگونه درک کردند؟
«حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی» یکی از نهادهای کانونی هنر حکومتی است. ادبیات و هنری که این نهادها رواج میدهند، زیر عنوان «اسلامینویسی» و «اسلامینگاری» دستهبندی شدنی است. رمانهایی که حوزه هنری از رویدادهای جنگ منتشر کرده، مبلغ این نطر است که سهم ما از جنگ «پیشرفت و طراوت» بود.
در چهلمین سالگرد این رویداد خونین، پیامدهای جنگ را از پنجره ادبیات ضد جنگ تماشا میکنیم: ذهنیت آسیبدیده بسیجیها در رمانهای «پستی» و «وقت تقصیر» نوشته محمد رضا کاتب، تأثیر بمباران شهرها بر زندگی کارمندان در عطر مردگان ناصر شاهینپر، و تأثیر جنگ بر ذهنیت روشنفکران در رمان محاق نوشته منصور کوشان، نویسنده فقید ایرانی. در مجموعه داستان «از این مکان» نوشته قاضی ربیحاوی ردی از زندگی آورگان جنگی را جستوجو میکنیم و در داستان بلند «عقرب» نوشته حسین مرتضائیان آبکنار شاهد هزیمت ارتش ایران هستیم که سرانجام به پذیرش قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت سازمان ملل و نوشیدن جام زهر انجامید.
این مستند آوایی، کار مشترکی از کلاله پارسا، علی فتوتی، فرزاد صیفیکاران و حسین نوشآذر است. میشنوید:
۱۴ روز با مرگ دست وپنجه نرم کرد. برادر کوچکم بود، در منطقه جنگی سرباز بود و حالا بر روی تخت بیما رستان با مرگ میجنگید. هر روز به دیدنش میرفتم و او هر روز ضعیف تر میشد. در کنار تخت او جوان برومندی دراز کشیده بود که همیشه با نشاط بود و من همیشه این سوال برایم پیش می آمد که او چه مشکلی دارد. در آن بیمارستان تنها مجروحان جنگی بستری بودند و بدون شک او هم مجروح بود. در یکی از روزها که به عیادت برادرم رفته بودم جوان مجروح با کشیدن بندی که بالای تختش بود پرستار را صدا کرد. پرستار مستقیم به سوی او رفت، ملافه را کنار زد و من دیدم که مرد مجروح یک پا یش را از دست داده بود. برادرم بعدا به بخش مراقبت های ویژه منتقل شد و در جنگ با مرگ شکست خورد. او ۱۹ سالش بود.(نقل از وبلاک نجواهای من)
پویا / 22 September 2020